Je hoeft Prins Hendrik niet te kennen om het weleens gezien te hebben. Het verzorgingshuis (met cel en museum) is een favoriete filmplek voor series; van Moordvrouwen tot Dokter Deen. Ooit woonden hier oud-zeemannen uit alle delen van het land. Tegenwoordig is het huis toegankelijk voor iedereen, ook al is de maritieme beleving nog net zo tastbaar als toen.
Halverwege de 19e eeuw werd Egmond aan Zee getroffen door een pest- en choleraepidemie. Die eisten hun tol onder de jongere generaties, waarna de zorg voor ouderen in gevaar kwam. Veel dorpelingen hadden jarenlang op zee gevaren en zagen hun families gedecimeerd worden. De Prins Hendrik stichting liet daarom een nationaal oudzeeliedenhuis bouwen, bij de duinen van Egmond. Uiteraard met de steun van Prins Hendrik “de Zeevaarder” zelf, broer van koning Willem III, die zich persoonlijk betrokken voelde. Onder voorwaarde dat álle Hollandse ex-zeevaarders toegang kregen tot het huis.
Alleen voor mannen
Het huidige pand dateert uit 1937 en was destijds alweer het vierde maritieme verpleeghuis in Egmond aan Zee. Tegenwoordig is het eigendom van De Zorgcirkel en biedt het plaats aan 155 hulpbehoevende ouderen. Dit zijn allang geen oud-zeelieden meer, maar streekgenoten van diverse komaf. “De laatste zeeman is ons helaas ontvallen”, zegt Joost Lammerts, regiodirecteur Noord-Kennemerland van De Zorgcirkel. “Wel woont hier de eerste stuurvrouw van Nederland. Zij heeft zes jaar op de grote vaart gezeten, wat voor die tijd een unicum was.” Vrouwen waren hier lange tijd taboe. De zeevaart was een mannenwereld, van het type ‘ruwe bolster, blanke pit’. “Dit was best een ingewikkelde doelgroep”, lacht Joost. “Deze mannen hadden lang op zee geleefd en hielden zich niet bepaald aan de sociale etiketten. Er gebeurde weleens wat in het huis. Of daarbuiten, in het dorp. Meestal waren er drank en vrouwen in het spel. Wie het té bont maakte, kon gaan brommen in de cel. Die cel is er nog steeds, in de kelder van het huis, en wordt nu gebruikt als opslag.”
Glas-in-loodramen
Het Rijksmonument ademt een en al historie. Vrijwel alles is bewaard gebleven. De verhalen staan geschreven in de dagen ‘straffenboeken’ van de directeuren. De schilderijen (veelal woeste zeegezichten), scheepsmaquettes en maritieme artefacten zijn overal te bezichtigen. Niet alleen in Museum Prins Hendrik de Zeevaarder, op de eerste verdieping, maar ook daarbuiten. Joost leidt ons rond door ‘Prins Hendrik’, om te beginnen langs de glas-inloodramen in het trappenhuis. Tien brandgeschilderde ramen verbeelden de levenscyclus van een schipper; van geboorte tot zeemansgraf. Even verderop lopen we een café binnen, met een bar in de vorm van een boeg; een geliefde plek voor feestjes en partijen.
Bekend bij iedereen
Prins Hendrik is toegankelijk voor iedereen. Dat geldt ook voor het restaurant, waar de cliënten samen eten met vrienden en familie, veelal uit het dorp zelf. “Dit pand heeft een echte dorpsfunctie”, vertelt Joost. “De mensen kennen het en bijna iedereen is er weleens geweest. Veel huidige bewoners hebben er vroeger gewerkt, of kwamen hier op bezoek bij hun vaders en grootvaders. Vanwege die hechte band met het dorp komen we nooit vrijwilligers tekort. Nergens is de betrokkenheid zo groot als hier.”
Vrijdag visdag
Eerlijk is eerlijk: er is méér wat Prins Hendrik zo populair maakt. De ruime appartementen bijvoorbeeld, de prachtige tuin (met theehuis) en de vele voorzieningen; van kapsalon tot fitnessruimte. Op speciale stateof-the-art hometrainers fietsen de bewoners digitaal door hun eigen dorp. Of door New York, Athene en diverse andere wereldsteden. De beleving van Egmond aan Zee is overál vertegenwoordigd. Vooral op vrijdag, de traditionele visdag. “Dan ruikt het hele pand naar gebakken vis”, lacht Joost. “Onze bewoners houden van vis, maar het is niet zo dat we alleen maar vis serveren. Elke avond hebben ze de keuze uit drie gerechten, vers bereid in onze open keuken. Ze bestellen aan tafel, net als in de horeca. Overigens kan er ook in het eigen appartement gegeten worden, maar veel bewoners kiezen toch voor het restaurant. Lekker tussen de bootjes.”
Uit Served 3 2023.
